Ik ben letterlijk op het eiland van de verhalenvertellers: Orkney. Ik logeer in Via House bij Lynn en John en vanavond was de opening van het storytelling seizoen.  Rondom een met kolen en turf gestookte open haard kwamen strandjutters, mytische half-mensen en paradijselijke eilanden die zeelieden verleiden om nooit meer naar huis te gaan, tot leven.

Mediacircus

Ik ben hier om al wandelend uit te waaien, aan mijn tv-scenario te werken en nog even rust te nemen voordat 15 mei, hopelijk, het mediacircus rondom Officier in Afghanistan begint. De eerste tekenen daarvan zijn er al: ik heb een interview gegeven aan Schrijven Magazine, op koopzondag 3 juni ga ik bij de grootste boekhandel van Breda voorleessessies houden, zaterdag 19 mei zit ik in Bijlage, het cultuurprogramma van RTVNH en vrijdag heb ik een voorgesprek met een redacteur van Knevel en Van den Brink.

Sint Magnus van Birsay

Maar nu is alles nog rustig. Gisteren zat ik met een oude Orcadian in zijn huis in Birsay te praten. Terug in de jaren ’50: kolenkachel, houtgestookt fornuis en houten stoelen met fel groene bekleding. We praatten over de legende van Sint Magnus: de lokale Noorse koningszoon die op achttienjarige leeftijd weigerde om bij een plundertocht te vechten omdat hij ‘geen ruzie met de mensen had’. In plaats van te vechten, zong hij psalmen. Na zijn marteldood werd hij in het lokale kerkje in Birsay begraven waarna er allemaal wonderen gebeurden. Ik vind het een fascinerend verhaal: de Orcadians, de trotse nakomelingen van Vikingen, die een pacifist tot heilige benoemen.

De oude man met zijn scheve, gele tanden staat langzaam op uit zijn stoel om een map te pakken. Hij laat me een prachtig blauw ontwerp voor een nieuw glas-in-loodraam zien: Sint Magnus, de baerly (een hele oude graansoort die al 5000 jaar hier in Schotland groeit) en een wereldbol. De wereldbol, legt hij uit, staat voor al die mensen die in de loop van de eeuwen dit kleine kerkje al hebben bezocht. Voor de Duits-, Frans- en Deenstalige bezoekers ligt een folder klaar met het verhaal van de kerk en ik mag de Nederlandse versie maken. Het voelt goed om een klein beetje deel uit te mogen maken van dit verhaleneiland. Zijn trots gaat op mij over als we samen met een glimlach naar de wereldbol staren.

St Magnus Church

Dit is mijn vertaling van het verhaal van de Sint Magnuskerk in Birsay, Orkney, Schotland:

Sint Magnuskerk, Birsay

Toen u het pad op kwam, heeft u misschien gezien dat er aan het eind van de kerk enkele rode zandstenen blokken lagen. Deze komen uit de oorspronkelijke Christ Kirk die door graaf Thorfinn rond 1064 is gebouwd en later de naam St Magnus Church  (Sint Magnuskerk) zou krijgen. Al meer dan 900 jaar wordt het continue gebruikt als kerk. In de begintijd was het een dyrligt musteri (een groots munster) en later werd het een parochie kerk.

De kerk werd in 1664 herbouwd als een kruisvormige kerk. In 1760 werd het opnieuw herbouwd, nu als een simpele rechthoekige kerk, die in 1870 werd gerestaureerd. Tijdens de restauratie in de jaren tachtig van de vorige eeuw waren de verschillende bouwfasen goed te zien. Grote blokken van rode zandsteen vormden de fundering van het zuidoostelijke kant van de kerk. De bewerkte steen die in de vensterbank van het gangraam ligt, geeft een aardig idee van hoe groot en belangrijk het originele gebouw moet zijn geweest. Dezelfde rode zandstenen blokken kunt u ook terugzien in de muren van omliggende huizen en tuinen en sommige zijn gebruikt als versiering in de stijlen en lateibalken van de deuren en ramen van Earl’s Palace (het paleis van de graaf).

Nadat Magnus Erlendsson rond 1116 in Egilsay de marteldood was gestorven, werd zijn lichaam teruggebracht naar Thorfinns Christ Kirk om daar begraven te worden. Van verschillende plekken in de gemeente, de bekendste is Crustan, wordt gezegd dat het lichaam van Magnus er te rusten werd gelegd op weg naar zijn laatste rustplaats in Christ Kirk. Tot in de 18e eeuw werd op Sint Magnusdag (16 april) een bedevaart gehouden langs deze plekken.

In de huidige kerk zijn enkele kenmerken van de eerdere gebouwen opgenomen, waaronder de 17e eeuwse klokkentoren op de westelijke geveltop en een lancetvenster in de zuidelijke muur. Het bovenste deel van dit raam komt uit de 13e eeuw en aan de onderkant van het raam zit een kapotte lateibalk met de inscriptie ‘(S): BELLUS’.

Het eerste deel van de inscriptie ‘MON(S)’, is ingebouwd in de sierrand van het raam van de boerderij ten noorden van de kerk. Het zal afkomstig zijn van de residentie, MONS BELLUS,  van de 16de eeuwse bisschoppen van Orkney, waarvan bekend is dat die in de buurt stond. ‘Mons Bellus’ (mooie berg) was de naam die aan Benedictijnse bisschoppelijke residenties werd gegeven in Frankrijk.

Aan de linkerkant van de Mons Bellus steen hangt een gedenkplaat ter ere van de restauratie van de kerk in 1867 tijdens de ambtstermijn van Samuel Trail. Aan de rechterkant hangt een soortgelijke gedenkplaat waarvan de inscriptie helemaal is verweerd; het herdacht de restauratie van 1760 tijdens de ambtstermijn van Thomas Hepburn.

Toen de vloer van de kerk tijdens een verbouwing begin 1900 werd opengebroken, kwamen twee heel oude grafstenen naar boven. Een ervan ligt naast de preekstoel: onder een familiewapen staan de datum 1645 en de initialen NN, waarschijnlijk van Nicol Nisbet. De Nisbets waren naar Birsay gekomen als tuinmannen van de graven van Stewart en hadden wat land in de Swannay regio van Birsay aangekocht. Onder de datum en de initialen staan een schedel met botten, bedoeld als een momento mori.

De andere grafsteen staat rechtop achter de deur met glazen panelen en lijkt behoorlijk veel ouder te zijn. Er is maar weinig van de inscriptie over, behalve dan het laatste woord, ‘…EITLAND’. Boven het wapen staan de initialen ‘-R’ en ‘EG’.

J. Storer Clouston, een fellow van de Society of Antiquaries of Scotland, denkt dat dit het familiewapen van de families Reid en Gray zou kunnen zijn (Proceedings of the Society of Antiquaries of Scotland, 12 mei 1919). Van de familie Gray is bekend dat ze in elk geval vanaf 1574 gelieerd zijn aan Birsay en het is erg aannemelijk dat er in de 16e eeuw Reids in Brisay woonden, omdat Bisschop Reid (1541-1588) over het verpachten van de bisschoppelijke grond ging.

De doopvont is een kopie van een doopbekken dat waarschijnlijk uit de 15e eeuw dateert en op het landgoed van de markies van Zetland in Birsay gevonden is. Het oorspronkelijke doopbekken is aan de Schots-Anglicaanse kerk van Stromness geschonken. Het familiewapen dat erin staat, is van de familie Craigie, een belangrijke familie in Orkney sinds de 15e eeuw.

Het glas-in-loodraam is ontworpen door kunstenares Loveday McPherson, de vrouw van Joseph McPherson, die van 1900 tot 1906 dominee was, en is uitgevoerd door Alex Strachan. Zijn beroemdere broer Douglas heeft een van de ramen in de Sint Magnuskathedraal in Kirkwall gemaakt.

De scene aan de linkerkant beeldt Magnus af tijdens de Slag om Anglesey in 1098. Koning Magnus van Noorwegen had Magnus en zijn neefje Hakon meegenomen op een rooftocht naar de Hebriden en voer daarna zuidelijk naar de Ierse Zee. Toen de vloot aankwam bij Anglesey weigerde de achttienjarige Magnus te vechten, omdat hij geen ruzie had met de mensen daar en tijdens de slag bleef hij aan boord waar hij psalmen zong. De scene aan de rechterkant laat Magnus zien terwijl hij bidt in Christ Kirk. Als over deze kerk wordt gesproken, dan heeft tot het begin van de 20e eeuw de lokale bevolking het ofwel over Christ Kirk ofwel over St Magnus Kirk.

 

Sinds Sint Magnusdag (16 april) 1997 wordt de kerk onderhouden door het Sint Magnus Church Birsay trust. De trust is volledig afhankelijk van donaties.

Op de website van Birsay (www.birsay.org.uk) vindt u een pagina over de kerk en het werk van de trust.

De St Magnus Church Birsay Trust is een erkend Schots goed doel, nummer SCO26084

Geef een reactie

Je e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Verplichte velden zijn gemarkeerd met *

*

De volgende HTML tags en attributen zijn toegestaan: <a href="" title=""> <abbr title=""> <acronym title=""> <b> <blockquote cite=""> <cite> <code> <del datetime=""> <em> <i> <q cite=""> <strike> <strong>

Categorieën